setgel

-Хөөе та араас очерлоочээ

-Эгч нь энд байсийн, 3 цаг гаруй зогсч байгаад сая гарчаад ирлээ

-Би ч бас энд түрүүнээс хойш зогслоо ш дээ , таныг л лав хараагүйдээ

-Чам шиг юмаар хаана зогсохоо заалгахгүй шүү гэж уурлаад урт дарааллын өмнүүр дайраад орно до. Энэ бол нэг л жишээ. Өөр олон янзын түмэн зүйлийн шалтаг хэлээд урдуур дайрахыг нь яана. Тэр бүрт хэрүүл хийнэ гэвэл нэг хэцүү. Хэрүүл хийхгүй дүйнгэ царайлаад урдуураа оруулаад байвал бүр ч хэцүү. Амралтаараа зарим нэг бичиг цаасны ажлаа амжуулчих санаатай Үл хөдлөхийн үүдийг хэдэн өдөр сахилаа. Бүхэл бүтэн нэг улсын үл хөдлөх хөрөнгөтэй холбоотой бүхий л асуудлыг шийддэг газар нь захын нэг дэлгүүрээс жижигхэн байранд байрлахын юмаа ядаж байхад .”Гөөхий” зогсолтоор зогсч хэдэн цагаар дугаарлаж байж материала өгвөл нөгөө Гүрээ ахын хэлдгээр хамрын самшаа шархирахгүй байхын аргагүй ээ . Харин “хамраа тасдуулах” эсвэл материал дутуу гээд өгсөн хавтасыг өмнөөс шидвэл хувь тавилантайгаа эвлэрээстэй ш дэ. Материал авч байгаа хүүхнүүдийн ааш зан бол угаасаа тодорхой ... “Сайхан гэхэд дэндүү сайхан” ш дэ. Ял эдлээд байгаа юм шиг. Эсвэл цалин өгдөггүй юм байлгүй дэ хөөрхийс... Тэгж байтал манайхан очер дугаар дайрахыг жинхэнэ үзүүлж байгаа юм даа. Ялангуяа 50 орчим насны авгай нар үнэн худал нь мэдэгдэхгүй юм яриад л урдуур орно. Хүлцэнгүй соёлтой зан угаасаа бидний цусанд байдаггүй юм шүү. Тэр эзэн чингисийн гень мень нь нөлөөлөөд байдаг юмуу хаашийн. Шавар тагзандаа шавааралдаж байдаг зарим нэг улс орныхон шиг л харагдах юм заримдаа .... Ялангуяа тэр дараалал дайрагчид ....

-Ганцхан мөчид ч холдохын аргагүй

-Гал халуун зүрхний уяа”.........

Энэ дуу энгийн нэг үгтэй ,энгийн л нэг аятай. Гэхдээ нэг найзыг маань байнга усан нүдлүүлчихдэг юм. Зүгээр байхдаа, зүггүй байхдаа хаана ч сонссон найз маань “Зүрхний уяа”-г сонсоод уйлна. Түүний хувьд энэ дуу “нулимс асгаруулагч” л гэсэн үг. Уяхандаа биш, дуундаа ч биш ч зүрхнээс нь чангаагаад байгаа уяаны эзэндээ л байх шиг байгаан.

Энэ хайрын түүх 3-р сарын 18-ны өдөр эхэлсэн. Өвлийн сүүлийн цас хаялсан тэр орой нандин дурсамж, сэтгэл гэгэлзүүлсэн мөчүүдээр дүүрэн байжээ . Хавар эхэлсэн хайр уг нь их удаан настай л байдаг юм гэсэн. Даанч бидний, түүний төсөөлж байсан хайрын түүх удаан үргэлжлээгүй юм да. Өндөрлөсөн. Гэхдээ бүр цэг таслалгүйгээр...

Магадгүй анхны хайр бүтдэггүй гэдэг улиг болсон үгээр цайруулмаар ч юм шиг. Гэхдээ тэмцсэн бол, найзууд нь чиний “нэрэлхүү хирнээ бардам зан”-г дэмжээгүй бол байдал өөрөөр ч эргэсэн байж магадгүй. Дурлал хүнийг солиоруулдаг гэж үнэн юм билээ.Найз маань яг “ галзуурсан” шүү нэг хэсэг. Хоолноос гараад, турж эцээд, зүв зүгээр сууж байснаа уйлаад, түүнийгээ биднээс нуух гэж байна гэж шал худлаа инээмсэглээд л... Өрөвдмөөр ч юм шиг заримдаа уур хүрээд алгадаад авмаар юм шиг байсан шүү тэр үед найзыгаа.. Гэхдээ цаг хугацаа гэж сайхан “эмч” байдаг юм байна. Хоног өнгөрөх тусам найзынхаа сэтгэлийн “мөс” хайлж байгааг мэдэрч байна. Үехэн үехэн биднээс нууж уйлдаг ч гэсэн,түүнийгээ ярьмаар дурсмаар байгаа хирнээ өөрөөсөө холдуулж өөр сэдэв рүү хазайдаг ч гэсэн хайр чинь түүний бүх бурууг “ цагаатгачихсан” байна лэ найз минь. Тийм ч учраас ...

Өвлийн сүүлчийн цастай хайр тэвэрч ирсэн, зун нэхсэн шувуудтай зүрхийг чинь хээлж буусан зүгээр л түүнийгээ насаа дуустал хайрла. Зөв буруу харц, бусдын зэмлэлээс өмөөрч зүүдэн дундаа нууж хайрлаарай. Сэтгэлийн чинь шарх анихын цагт харин чамайг хайрлах нэгнийг хай , хар, дурла .. Зүрхний уяагаа хутгаар таслах гээд хэрэггүй. Чамайг хайрлах нэгэн гарч ирэхэд тэр уяа өөрөө тайлагдана

Идэр есийн жавар тачигнасан дүн өвлөөр Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос ард улсыг зорилоо. Нэрийг нь барагтай бол цөөхөн сонсож байсан Лаос улсад сэрүүний улирал орсон гэх .Гэсэн хэдий ч үстэй гутал, өдөн куртикээ тайлаад ирсэн бидэнд Лаосын агаар дээрээс дарах мэт бүгчим байлаа. Хараа хүрэхгүй өндөр барилга, салхинаас хурдан дэгжин машиныг та эндээс олж харахгүй . Харин хаа нэгтээ пар пар хийн дуугарах мотоцикл явна. Халуун орон болохоор хамгийн тохиромжтой унаа “пар пар” нь гэж байлаа.Лаочууд энэ унааныхаа хурданг бас тухтайг нь гайхан шагшдаг юм билээ. Хямд төсөр тэгээд бас өнөөх айхтар “утаа” тарьж шатахуун үрэхгүй энэ унаа Вьентян хотод байх хугацаанд намайг хөл залгуулсан шүү. Хойд талаараа Хятад улстай, баруун талаараа Тайланд улстай хиллэн оршдог Лаос улс одоогоос 62 жилийн өмнө тусгаар тогтнолоо зарлаж байсан гэдэг. Зургаан сая гаруй хүн амтай Лаосчууд газрын баялаг, гар урлалаа түшин амьдардаг юм билээ. Хөрслөг бор царай,том алаг нүд Лао хүний “брэнд” л гэсэн үг. Манай хоёр орны харилцаа ах дүүгийн жудгаар хэмжигддэг. Гэхдээ Монголчууд “Ах” улс нь... Манай улс гадаад харилцааны түүхэндээ 150 улстай дипломат харьцаа тогтоосон байдаг . Эдийн засгийн чадавхи, хөгжлийн хурд гээд бүгд л манай ах улс . Монголд ганцхан “дүү” байдаг нь Лаосчууд юм байна. Ах улсдаа Лаосчууд элэгтэй. Манайхан ч бололцооны хирээр тусалж өөрт байгаагаа илүүчлээд байдаг юм гэдгийг энд ирээд харсан юм. Буцалтгүй тусламж, хөнгөлөлттэй зээлийг зөвхөн авдаг л байх гэж бодож байсан маань Лаост ирээд өөрчлөгдсөн шүү. Учир нь Монгол улсын буцалтгүй тусламжаар баригдсан “Найрамдал” эмнэлэг Лаос улсад байдаг юм билээ. Ханан дээрээ төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн Ю.Цэдэнбалын зургийг хадаж Монгол андууддаа баярллаа гэсэн нэрийг тодоос тод бичжээ. Бүх ор нь төмөр ч гэсэн боломжийн л эмнэлэг санагдсан. Анх байгуулагдахад нь 11 Монгол эмч уригдан ажиллаж байсан юм билээ. Энэ мэт гайхширмаар бахархмаар зүйлсийг “Мянган зааны” орноор аялаж байхдаа бишгүй их үзлээ. Лаосаар аялахад хэлний бэрхшээл тохиолдоно гэж бараг үгүй. Би ч сайндаа биш тэд бидний хэлийг тун сайн мэддэг.. Аав ээжийн үеийнхэн бүгд хойд хөршид сурч байсан болохоор “Здраствуйте” тайгаа байдаг шиг Лаочууд бүгд “Ссаййн байна үү” тай.. Адилхан хатуу хэллэгтэй болохоор зарим Лао иргэн бүр ямар ч аялаггүй бидний хэлээр ярьдаг юм билээ.Гадаад дотоодоо хольж хэлээ саармагжуулсан зарим Монгол иргэнийг бодоход үндэсний хэлийг маань хүндэтгэн бидэнтэй ярьж байсан нь сэтгэлд ойр байлаа. Лаосын нийслэл Вьентян хотоос бид аялал жуулчлалын томоохон бүс болсон алдарт Луанпуранбанг мужийг зорилоо.

Хүр хорхойн шүлсээр нэхсэн торгон давуу, зааны хомоолыг ашиглаж үйлдвэрлэсэн цаас, 108 суварга бүхий Пүсии уулыг үзэх гэж Лаос улсыг жилдээ 2 сая гаруй жуулчин зорьдог юм билээ. Эдгээр жуулчдын урсгалын дийлэнхи нь бидний очсон Луанпранбанг мужийн зүг жолоогоо мушгидаг юм байна. Аялал жуулчлалын төвлөрсөн энэ бүсийг монголчилбол Лаосын “хөвсгөл” гэж ойлгож болноо.. Энэ муж улсын шав 1300 оны үед тавигдсан. Кхмерийн хүргэн ханхүү луанпаранбанг нэртэй цул алтан бурханг авчирснаар ийнхүү нэршсэн түүхтэй гэнээ. Нийслэл Вьентян хотоосоо 600 гаруй км зайд орших Луанпранбанг мужид өрхийн үйлдвэрэл дээд зэргээр хөгжсөн гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Хөдөөгийн алс бөглүү тариачин эмэгтэй нэхсэн утсаараа сардаа 4 мянган ам доллар олдог гэж бодохоор итгэмээргүй ч юм шиг. Алдартан гангачуудын өмсгөл болсон жинхэнэн Хүр хорхойн торгыг жирийн нэгэн тариачин эмэгтэй нэхээд жуулчдад борлуулдаг юм билээ. Зуданд гутраад ,ганд шаналаад байдаг Малчдаа хэзээ ийм орлоготой болгоно гэсэн цагаан атаархал төрснийг нуух юун. Өглөөнөөс орой хүртэл тариалангийн талбайдаа ажилладаг Лаосчууд үнэхээр ажлын төлөө төрсөн гэлтэй. Эгэл тариачин заанаа тэжээгээд цаас гаргаж авдаг. Харин үйлдвэрлэсэн цаасаа хашаандаа ургадаг цэцгээрээ гоёод л чамгүй мөнгийг халаасладаг юм ажээ. Би ч хүртэл зааны баасаар хийсэн тэмдэглэлийн дэвтрээ нандигнан хадгалсан . Юмханаар юм хийх ухааныг Бурхан Лаочуудад харамгүй заяажээ. Хонины хорголоо мөнгө болгох арга байж л таараа. Дүүгээсээ ч суралцах юм их байна да. Лаост өнөөх алдартай дүнзэн улаан мод ургадаг. ”Мөнгөтэй болоод замтайсан бол зөөдөг л мод доо” гэж энд амьдардаг нутаг нэгтнүүд маань хэлж байсан. Аз таарч нэг зөөсөн нь өнөөдөр бидний өдөр тутамдаа хардаг Их хурлын чуулганы танхимын дугуй ширээ, сандал, Төрийн гурван өндөрлөгийн суудал болжээ. Дүү улсын маань бидэнд өгсөн анхны бэлэг энэ юм байна.Итгэл сэтгэлийн сэжмээр холбогдсон Нарлаг Лаос орноор аялахад сонихон бас сайхан байлаа. Шинэ оны босгон дээрхи нартай аялал маань түүх болж “ дүү” улс тэртээ доор цайран хоцорлоо. Баяртай Лаос орон минь..

   Шинэ байранд орвоо. Хотын төвд байрлал сайтай, ажилтай ойрхон тун боломжийн юмаа. Албаныхаа найзууд, болон ах нартайгаа хамт нэг орцонд амьдрахаар болов.. Насаараа хэдэн нүүрсний арьсыг харнаа гэж... хэхэ  Зиак тэр ч яах вэ .. Би ажлынхаа нэг залуутай булаацалдан байж 3 давхарыг авсаныг яанаа. Нүүж суухад амар, цахилгаан шат ажиллахгүй байсан ч алхаад гарчихна нтр гээд лаг лаг юм бодоод авчихвөө. Зун орсон болохоор шинэ байр сайхан л байлаа. Гэхдээ байрны тар өвөл танигддаг да. Ядаж байхад том эгч нярайлаад дулаан газар өвөлжинө гээд манайд ирчихсэн байдаг. Би ч сайн хүн болоод..  бас хань татаад .. Тэгсэн яасан .. нэг 9 нь эхлээгүй байхад зүгээр л Титаник... Цонхон доогуур салхи нэвт. Ямар сайндаа жавар тачигнасан өвлийн хүйтэнд манай хөшиг салхиндаа пөмбийгөөд байвал яанаа. зуны халуунд бол яая гэсэн. 12 сард шүү дээ. Тэгээд шинэ байр гэжаагаа. Би ч бас яахав ажил гээд бараг гэртээ байхгүй. Эгч нөгөө дөнгөж төрсөн жоохон 2 бүүр зутардаг юм шиг байгаан. Ямар сайндаа манай орц мангар халуун ш дэ.  хэхэ тоглоогүй шүү. Яг бодит байдал ийм л байна. Хамгийн аймаар нь 108 айлын орон сууцнаас манайх л  ганцаараа тийм хүйтэн. Би чинь өдөр бүр хэрүүл хийнэ. тэгэнгүүт нөгөө селээсрүүд нь манайд орж ирнэ.Паарнаас хий авчаад гарна. Ямар ч нэмэргүй. Яасан гэхээр  вакуум цонхоо гажилттай угсарсан гэнээ.Цонх хийсэн үйлдвэртээ  хэл янзлуулна гэсэн чинь " тэр үйлдвэр нь дампуурсан" гэвэл яах уу . Ингээд л хохироостой хөөрхий. Дээд давхрын айлуудад оронгуут тэд нар үнэн онгироо. Цонхоо ойлгоцон. Өглөө нүд бүлцийж сэрээд ч гэх шиг. Одоо яах ёстой юм мээдкүү...  Би ч яахав .Тэр өлгийтэй маамуу л хэцүү байна. Шинэ байр гэхэд араа  л  юмаааа 

Хайрыг минь булаасан тэр залуу хатан сүйхэнд дөнгөлөгдөөгүй л байгаасай ..  

 -Цаадахын чинь утас нь болохгүй юм яацийн бол"

-Харин тиймээ залгахаар таслаад байх юм, бас нөгөөхтэйгөө хэрэлчдчихээ юм болов уу

-  Мэдэхгүй дэ. Өчигдөрхөн зүгээр л байсан. Ямар нэгэн юм болж дэ гэж манай найз охидууд (одоо ч хүүхнүүд л дэ.) ярилцана. Хэн нэгэнд нь ямар нэгэн юм тохиолдосныг зөнгөөрөө мэднэ.  заримдаа бүр таамаглал дэвшүүлнэ гээч.адилхан бүгд гутарцгаана. хамтдаа уйлна. бас дуулна, хөгжилдөнө. Гоё шүү миний найзууд.

   Ааш авир нь эршүүд хирнээ харагдах нь байдал нь  аятайхан нэг бүсгүй байдийн. Ямар нэрийг нь бичилтэй биш. Түүнийг алгирмаа гэж нэрлье. Алгирмаа маань айлын бага.Тэгсэн хирнээ эрхлэнэ гэж ер байхгүй. Заримдаа аавдаа хүртэл таягдуулсан ирнэ гээч. хэхэ. Уг нь жоожкон биетэй юм байгаашдэ.Дурлалд бол их хатуу ханднаа. өндөр босготой. Ядаж байхад араас нь сэтгэлээ чулуудах залуучуудын тоог тоолоод баршгүй. Гэхдээ тэд нар нь "арай л биш" залуучууд.. хэхэ. Насны ханиа болгоё гээд сэтгэл шулуудан суучих залуу байхгүй ээ. Мань хүн харин өөрөө юу гэж боддог юм байгаан.Саяхан алгирмаа бүтэлгүй дурлалтай учраад бүр манараад солиорч байгаад нэг юм хэвэндээ орж хэдэн найзуудаа амраасан. Түүнд шажигнадаг тоглоом авч өгөөд саатааруулмаар байсан шүү үнэнийг хэлэхэд..

Одоо миний танилцуулах бүсгүйг ... гэдэг. Гэхдээ түүнийг хандармаа гэж нэрлье. Хандаак маань айлын гэргий болцон. Маниусыгаа бодвол намбалаг дөлгөөн бас хэнэггүй гар бий. Харин заримдаа хандаагийн хэнэггүй зан бидний хэдэн найзуудыг зовоодог. Утсаар яриж байгаа дуусгалгүй салгачихна. Уур хүрээд эргээд залгахаар "хүн юм авах гээд байхаар нь тасалчихсан юмаа" гэж хэнэггүй хариулна. хувиараа наймаа эрхэлдэг найз нь хүн юм авах гээд ирвэл ерөнхий сайдтай ярьж байсан ч утсаа салгах байхаа. хэхэ.Наймаагаа л хийхдээ тэгдэг болохоос хүнд хэцүү үед надтай байнга хамт байдаг найздаа би хайртай байдий.

    Гунхалзсан сайхан Дүриймаа шиг найз бас надад бий. Ёстой бидний хэлдгээр "төрсөн" амьтан ш дэ. Хамгийн эмэгтэйлэг найз маань гэвэл би дүриймаагаа л хэлнэ. Эмэгтэй хүний юу өмсөж, яаж аяглахыг мань хүн чинь ёстой харуулна. Харахад эрхэмсэг хирнээ яг харьцвал хүүхэд шиг. Заримдаа түүнээс гармааргүй амьдралын ухаан гардаг гээч. хэхэ. За тэгээд мангар гэсэн байна гээд гомдоллоод байваа.Саяхан мань хүн жоохон сэтгэлийн хямралтай байсан. Тэр үед нь янз бүрийн юм ярилгүй чимээгүй орхичхоор эргээд гайгүй болчдийн.

       Хаана ажиллаад юу хийгээд, хэнтэй уулзаад байгаа нь үл мэдэгдэм нэг найз бий.Түүнийг Сийлэгмаа гэдэг. Ёстой "хүний хайлан" гээд хөгшчүүл ярьдаг да.  Миний найз бол ёстой л хүний хайлан. Хэцүү үед хань болдог гэж бид хэд түүнийг магтдаг юм. Харин нэг л гэмтэй... хэхэ .маш их нууцтай. Хоёр гурван залуутай үерхэж байсан гэдэг ч. Би л лав нэгнийх нь барааг хараагүй.  Ажил нь их нууц газар. Аймаар нууцтай бүсгүй дэ.

  Ийм л хэдэн найзтай хүндээ би. Зан ааш, эрхэлдэг ажил, сонирхдог залуу нь өөр өөр ч гэсэн бид нэг л үед хамтдаа байж чаддаг. Энэ бол ууж идэхэд биш уйлах үедээ хамтдаа байдаг найзууд минь. Сэтгэлээ онгойтол уйлах ийм найзуудтайдаа би бахархдаг.

      Би хоёр эгчтэй. Дунд  эгч маань 2 сарын өмнө нярайлваа.Анх удаа хүүхдээ амлуулж байгаа эгч маань, бас хөөрхөн зээгээ хүлээн авсан манай гэрийнхэн ч баяртай байлаа. За тэгээд монголчуудын ёс байдаг да. Шинэ хүнтэй болсон айлд сарын дараа очдог. Тэрнээс наана бол угаасаа дэмий юм билээ. Хэдий ээж болох эмэгтэй хүний жам ч гэсэн. Мээдкүй чаадкүй юм зөндөө байдаг юм байнаа. ядаж байхад би эгчдээ хань болж чадахгүй юм. Нөхөр нь ч бас. Зиак тэр ч яахав. үндсэн сэдвээсээ хазайчихлаа. Эгч маамуулаад сар хагас болсны дараа найзуудаа бас ажлынханыгаа гэртээ ирэхийг урьсан юм. Угаасаа ч эгчийн төрсөн өдөр бас тохиож байсан болохоор "төрсөн" "төрүүлсэн" 2 баяраа нэг дор тэмдэглэе гэж санаж л дэ. Урьсан зочдоо хүндэтгэн олон ч юм бэлдлээ. Хүргэн ах, эгч, эгчийн хадам ээж, бид 4 бараг 2 хоног л хоол унд бэлтгэж хөл хөөрцөг болдог юм байна. Хүлээсэн өдөр ч ирлээ.би тэр өдөр нь ажилтай байж тараад орой л гэртээ ирсэн юм. Намайг ирэхэд эхний ээлжийн хүмүүс нь явчихсан. Эгчийн ажлынхан байсан. 28 хүн иржээ. Бас дээрээс нь хүүхдүүдээ дагуулаад ирсэн. Хөл хөдөлгөөн ихтэй л байлаа.Сүүл рүүгээ бараг найр хурим шиг юм болцоон. шинэ төрсөн дүү маань уйлаад сүйд. За тэгж тэгж нэг юм тарав шив дээ. ирсэн зочид нь өөрсдөө ч " муудлаа". Уригдан ирсэн зочдоо үдэн гаргаад аяга таваг, халбага сэрээгээ намайг цэвэрлэх зуур эгч бэлгээ задлав. Найзууд нь хөөрхөн модон тоглоомууд, хүүхдийн ор нтрийг өгчээ.Цөөхүүлэхнээ гэхэд яах вэ угаасаа сэтгэл гаргасан бэлэг гэдэг гаднах боолтноосоо л танигддаг юм билээ.Хамгийн олуулаа нүсэр ирсэн ажлын газрынхан нь харин  амны салфитканд боосон мөнгө өгчээ. Би ч дотроо хэвлэлийн компанид ажилладаг байж ганц дугтуй, үгүй ядаж бичгийн цаас олдоогүй юм байхдаа гэсэн шүү юм бодлоо. За тэгээд задлахаасаа өмнө хүргэн ах , эгч бид 3 хэдэн төгрөг байгаа бол гэсэн таамаглал дэвшүүллээ.Эгч бол 100 мянга байгаа гэнээ. Тэгэхээр нь би за 30 уулаа ирчээд 100 мянган төгрөг байхдаа яадийн гэж хэллээ. Энэ хооронд хүргэн ах салфитканд боосон мөнгөө  задалтал.... хэхэ хэд байсан гэж санаж байна. 55 мянга төгрөг байсан. нэг хүн 1800 төгрөг цуглуулсан юм уу хаашаа юм. Еооё арай л хэтэрхий. Манай ажлынхан ийм биш болохоор би бүр шоконд орлоо ш дэ. бэлэг гэдэг хүндлэлийн илэрхийлэл байдаг. Манай эгчийн төрсөн өдөр, хөөрхөн охин нь уранхай салфитканд боосон мөнгөний л үнэтэй юм байхдаа гэж бодсон. Ер нь цаашдаа бас бодмоор л юм билээ залуусаа.

    Өглөө ч уг нь сайхан эхэлсэн л дээ.Өдөр ажилдаа ороод ирсэн чинь харин манай нэг найз күүеэ чамайг сонин дээр бичсэн байна гэдийн. Өдөр тутмын нэг сонин дээр миний найз гарчихаж гээл нэг их жогтой инээхийн. Би гайхаад за байж яалаа сонин дээр бичүүлэхээр юу хийлээ гэж бодоол Нөгөө сониныг нь олоод л уншдаг юм байгаа биз дэ. Тэгсэн манийг болон мануусыг байхгүй болгожээ. Миний гарсан нийтлэлийнх ( ккк  нээх лаг юман дээр гарсан юм шиг  ) нь гол утга нь телевизийнхэнийг нам мяалсан юм байнаа. Чадваргүй, царайгүй, сэгсийсэн үстэй нтр гээд ер нь олигтой юм алгөө зайлуул манай телевизийн салбарынханыг хуга гутаачиж. Тэгснээ намайг өөрийгөө сэтгүүлч гэж өргөмжилсөн жоокон хүүхэд  гээд бичсэн байна лэ. Миний блогийн хамгийн эхний бичлэг дээр байгаа да. Би ардчилсан солонгос яваад андуурч хэлээд ажлаасаа халагдах дээрээ тулаад гэсэн дэ. Тэрийг л манай мундаг сонины сэтгүүлч "найз" олж үзээд намайг эргүү мангараар минь дуудаад өөрийнхөө сонин дээр бичсэн байна л да. Хэзээ хойно нь хэнээс сонссон юм өнөөдөр л  сонин дээрээ гаргаж байгаа нь энэ юм байна л да. За тэгээд ер нь бичсэн сэтгүүлчээс бусад бүгд эргүү мангар, зүйлэг гэнээ. Хүн дутагдалтай талаа бусдаас сонсч, бүтээлч шүүмжлэлийг өөртөө нааж байх ёстой. Харин доромжлол бол огт өөр. Шүүмжлэлийг доромж байдлаар биш бүтээлч байдлаар хэлбэл гарах үр дүн ч өөр байхаа гэж би уг нь боддог юм. Зиа тэгээд өөлбөл өндөг ч өөтэй байдаг гэдэгчлэн манай сониныхон ч бас хэцүү ш дэ. Соёлгүй,бүдүүлэг, "өдрийн хоолтой" гэсэн мэдээн дээр офтоороо ирнэ гээд л бас л "лаг" хүмүүс ш дэ. Хэн нь ч хэнийг хэлэхэв. Нэг гал тогоонд буцалж байж нэгнийхээ дээрээс перец асгах муухай да.

Охиныхоо час хийх дуунаар Энхмаа сэрлээ. ( мэдээж нэрийг нь өөрчлөв). Энэ хорвоогийн наранд биш нарсанд төрсөн ч Энхмаагийн хувьд охин нь хамгийн эрхэм хүн нь. Ээждээ жаргал, бас ойрдоо гараагүй баярын нулимс авчран ирсэн түүүний бяцхан үр, энхмаа хоёр эмнэлгээс гараад гэрийн зүг яваагүй. Үлдсэн ялаа эдлэхээр өргөст тор луу явж байгаа нь энэ. Гэхдээ уруулаа оломдон хөхөө нэхэх хөөрхөн үрээ хараад үлдсэн ялын хугацаа юу ч биш мэт санагдаж байлаа.Одоо түүний санааг нэг л зүйл зовооно. Хөөрхөн үртэйгээ ердөө 1 жил л хамт байх эрх түүнд бий. Эрх чөлөөт иргэн биш ялтан учраас “эх хүний зүрхийг зүссэн” энэ хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэхээс өөр зам, бас сонголт түүнд байхгүй шүү дээ. Охиндоо Дөлгөөн гэж нэр өгсөн. Хамгийн хайртай ээжтэй нь ойр тойрных нь хүмүүс нэг л дээрэнгүй харьцахыг. Бас нэрээр нь биш “Ялтан” гэж дуудахыг бяцхан охин үл мэднэ.Нас нь даанч балчирхан түүнд ээжийнх нь хөх сүүтэй, ангир шар уургаар дүүрэн байвал жаргал. Өргөст торны наахан өлгөсөн гэцсэн дээр могжхорхон хоёр бойтог, бас үл ялиг толбо болсон даавуу салхинд хийсч харагдана. Уг нь өхөөрдмөөр дүр зураг ч ийм газар ийм зүйлүүд яав ч байж болохгүй шүү дээ . Хэний ч сэтгэл өвдөхөөр дүр зураг. Өдөр хоног өнгөрсөөр.. Дөлгөөн улам л өхөөрдөм болж байлаа. Хажуугаар явах хахир хүйтэн харгалзагчийн хажууд Энхмаа хөөрхөн охиноо харахаас л цаашгүй. Хөлс туслан мод хөрөөдөж байгаа ээжийгээ хараад бяцхан охин ход ход хийтэл инээнэ. Хүссэн цагтаа хүүхдээ үнсээд ангир уургаа амлуулж чадахгүй ч. Энэ бяцхан амьтныг ийм ойроос ингээд хараад сууна гэдэг ээжид нь хамгийн их жаргал байлаа.Гэхдээ энэ “ жаргал” хугацаатай. Охин нэг нас хүрч тэнтэр тунтар алхаж эхлэх тэр л үед ээж охин хоёр сална. Амтат бялуу зүсч, баярын ширээ засч биш бяцхан үрийнхээ төрсөн өдрийг хагацлын нулимсаар үднэ гэхээс эхийн яс хавтайж байлаа. Гэлээ гээд хэн ч тэр хоёрт туслахгүй. Хүйтэн хирнээ хахир шоронгийн хаалга тэдэнд хаалгаа нээхгүй. Нэг насны босго ойртох тусам үрээ гэсэн эхийн сэтгэл эмтэрч, үнэр нь шингэсэн хувцасыг дэрлэж унтана. Зулайных нь ариун үнэрийг үнэрлэх бүр зургаан сарын бороо мэт зүүдэнд ирж нүд нь чийгтэж байлаа. Танихгүй нэгний асрамжинд орж, өөрөөс нь холдох өөдөсхөн үрээ харахаар хөх нь чинэрч цагаан сүү нь цамцанд шингэнэ. Асрамжийн газар очоод амаа оломдон ээжийгээ хайх байхдаа гэж санаашрана.

Маргааш охиных төрсөн өдөр. Нэг жилийн өмнө яг өдөр Эх охин хоёр амьдын жаргал амсаж хүйн холбоогоор уулзаж байсан. Харин одоо бол салах гэж байна. Хүний олон хүүхдийн дунд оруулах гэж байгаа учраас аль өнгөтэй хувцасыг нь өмсүүллээ. Гадагш гарах гэж байна гэж баярлан хоёр гараа савчих бяцхан охиноо харахаар хоолойд тээглэн зангиран их нулимсыг гаргачихмаар ... гэвч тэгж болохгүй.. Ийнхүү ээж охины салах цаг ирлээ. Огшсон эгшсэн нулимс хоёр сэтгэлдээ сүлэлдлээ. Нэгэн тойрогт нэгдсэн хоёр амь саллаа. Үлдсэн ялаа дуусгаад ээж нь охин дээрээ очноо гэж хэлэхэд өргөст тор янхийн хаагдлаа. Эх охин хоёрын хагацлыг хараагүй ч гадаа гялбах Нар хүртэл “ ёолж байх шиг санагдлаа.

    Гайхах хэрэггүй эээ.Үнэхээр арго багш нэртэй үхрийн хэлэн зууш байна цаана чинь.. кккк .Өчигдөр нэг найзтайгаа хамт хоол идчий гээд нэг газар ордийн.Тэгсэн хоолных нэрийг харж инээсээр  байгаад гарч ирлээ. "Цүнхээлийн босс" гэдэг хоол байхын. Тэр хоол тэгсэн тахианы махан ороомог юм  гэнээ.Захиалая гэсэн нэг л хэл ивэлж өгдөггүй ээ.Зиа тэгээд цэсийг эргүүллээ. Тэгсэн өө нөгөө алдарт Америкийн нэгдсэн улсын ерөнхийлөгч Обама ахаар нэрлэсэн хоол байхын ма. "Брак обама" хоолных нь доор орцыг нь бичсэн байна лээ. бас зөөгчийнх нь тайлбарласнаар бол үхрийн гол махан стик юм байна. Зайлуул өөхгүй бараандуу өнгөтэй болохоор л брак обама гэсэн нэр өгсийн байна л да.Их гүрний иргэд нь харвал эвгүй л санагдах байхдаа. Элбэгдорж гээд пирошки байвал  надад л лав сонин санагднаа.кккк .За брак обамагаас гадна "Барах уу" гэдэг цуйван байна. Тэр ч яахав тэгсэн чинь "7-р сарын нэгэн" гэдэг хоол байна. Бүр инээд хүрээд. Зөөгчөөс нь асуусан чинь аймаар халуун ногоотой хоол гэжийнэ."Таалагдсан таалагдсан" гэдэг алимны салат байна. Ухаантай болох уу гэдэг луувангийн салат байна. Үнэн лаг лаг нэртэй хоолтой газар орчихоод л идэлгүй инээж инээж гарч ирлээ гэж.. 

   Наадмын хэдэн өдөр гүрийтлээ ажилласан манай хамт олон алжаалаа тайлах гээд амралт явдиймаа. Өмнөх жил уг нь нэг хонож байсийн. Харин энэ жил хонуулахгүй гэдэг байна ш дэ. Зиак тэр нь ч яах вэ гэж бодоол явлаа. Хотоос гарлаа. Агаар гэж үнэн лайтай байна. Манай автобусанд ихэнхи нь эрчүүд суучиж. Автобус ч зам дагуух дэлгүүр дээр зогслоо. Манай  хэд л мөнгө төгрөгөө нийлүүлээд дэлгүүр нтр ороод чемоданыхаа юмыг авж байгаа бололтой. Дарга бид хэд ч кэдэн төгрөгөө нэмэрлэвээ. Хотоос цаг гаруй яваад амралтандаа ирлээ гэж. Өглөө эрт хотоос гарсан болохоор яг өлсөж үхэх гэжаагаа юм чинь. Тэгээд л өглөөний цайндаа ороод сууж байсан чинь манай дэд захирал ах орж ирээд "амралтанд хэрхэн амрах талаар" өөрийн баталсан дүрэм журмаа танилцуулдаг байна ш дэ. Зүлгэн дээр гишгэж болохгүй, заавал явган хүний замаар явна гэжийнэ. за тэр ч яахав. Одоо хоолоо идээд шууд гүйлтийн тэмцээн, дараа нь бөхийн барилдаан, дараа нь тениссийн тэмцээн тэгээд сагс, дараа нь хоол идээд үргэлжлүүлээд хөл бөмбөгийн тэмцээнд орно гэдэг байна ш дэ. Ээ гэгээн минь би юунд ирчихвээ... Амралтанд гэж бодсон чинь марш тактикийн үзүүлэх сургалт юм уу хаашаа юм. Инээд ч хүрэх шиг уур ч хүрэх шиг. Еооё баахан гүйгээ л. бахардаад, цээжинд цус амтагтаад үхэх гэжийн ш дэ. Манай албаныхан авчирсан ганц шил юмаа аймаар олуулаа хуваагаад ууцан чинь хэн нь хэлцийн.  Эрчүүдийг маань Дэд захирал баахан загнасан гэнээ . Уг нь нэг шил архийг 12 уулаа хувааж уусийн. Тэгээд загнуулаад бөөн уйтгар гуниг болцон. Хурдан гэртээ харихын түүс болж байгаа  юм чинь. Ийм л амралтанд явчаад "амарчаад" ирлээ дээ.

      Хааяадаа би харимааргүй санагдах юм Хаалга андуурч танайд ороодХалуухан сэтгэлийг чинь зүрхэндээ мэдрээд  Хацарт чинь хацраа наагаад Хархан үсийг чинь илбэмээр санагдах юм Xааяадаа би чамайг үгүйлэх юм Хадамд гарсаныг чинь бодохоор Харамсаж дотроо уйлмаар болох юм

    Зөв ч юм уу буруу ч юм уу мээдкүй ээ. Нээрээ л заримдаа ингэж бодогдоод байдийн. Яалтай ч билээ дээ.

         Цэцгийн дэлбээ модны навчнаас төрсөн юм шиг аашилж, эрх чөлөөт нийгэмд баймгүй мухар сүсэг гаргаж байгаа энэ бөхчүүдийг бодохоор инээд хүрээд байх юмаа. Наадмын талбайд гарч үүрэгт ажлаа гүйцэтгэж байгаа эмэгтэйчүүдээс болоод найраанд явж, сэргээш хэрэглэдэг "Монгол бөхчүүд" унаад байна гэнээ. Аварга, арслан, заанууд  та  бүхний гаргасан энэ "гайхалтай" шийдвэрийг арван сар тээсэн ээжүүд тань, насны чинь түшиг болж яваа хань ижлүүд чинь сонсоод юу гэж бодсон бол... Хэлсэн үгнээсээ хий гаргадаггүй монгол эр хүний зан хаачсан бэ ? Үүрэгт  ажлаа хийж байгаа эмэгтэйчүүдтэй тэмцэлдэхийн оронд өөрийнхөө бэлтгэлийг базааж бүтэн жил хүлээсан наадамчин олноо "жүжгээр" биш уран барилдаанаар баясгамаар юм сан да. Бузартахаа хүрвэл монгол бөхийн  ногоон дэвжээ чинь эмэгтэй хүн гишгэсэн гишгээгүй бузартсан биш юм биш үү ? Чадалгүй аавын хүүгээс хол байсан улсын цол өнөөдөр мөнгөгүй аавын хүүгээс хол болсон гэдэгтэй хэн ч санал нийлнэ. Даваа бүхнийг зоосны нүхээр хэмждэг монгол бөхийн дэвжээгээ мөнгөний бузраас нь эхлээд салгаач бөхчүүдээ. Унасан бөхөд шалтаг мундахгүйн  үлгэрээр бэлтгэлээ тасалж баар хэсчихээд буруугаа эмэгтэй хүн рүү  чихэх ичгэвтэр хэрэг биш үү ? Гэмгүй иргэд рүү буу шагайж, эмэгтэй хүнийг  хүнд нударгаараа дэлсдэг жудаггүй бөхчүүдээс чинь монгол бөхийн дэвжээ бузартаж байж харин болох юмаа.  Шалтгааныг цайг тань дээжлэн, дээлний чинь захыг мушгиж суугаа эхнэрээсээ биш, арван сар тээсэн ээжээсээ биш, эзгүйд тань үгүйлэх охидуудаасаа биш ,эмэгтэйчүүдээс бол бүр биш. Харин өөрсдөөсөө хай.  Эс бөгөөс  ажлаа хийж яваа энгийн зурагчин эмэгтэйг битгий алаг үз. Доодохдоо мэдүүлсэн толгойгоо захирч сурцгаа.